دستور زبان
(آيين نگارش)

سلام

تعجب نكنيد. نه شما اشتباه آمديد، و نه من اشتباه نوشتم. موضوع، همان برنامه‌نويسي است. اين جلسه، اختصاص دارد به يك بحث مختصر و مفيد، كه از ظرافت بالايي برخورددار است؛ همان ظرافتي كه يك نويسنده، در نوشتن مقالات و داستانهاي خود، به خرج مي‌دهد. چه از لحاظ دسته بندي و مرتب بودن فصول و ابواب، و چه از لحاظ فهرست بندي، و چه از لحاظ مراعات قواعد دستوري و آيين نگارش.

بعد از اين همه تلاش و تمرين، لازم است بدانيم چگونه برنامه‌اي بنويسيم كه كمترين عيب و ايراد را داشته باشد. اين مبحث - جز موارد خاصي - در ميان زبانهاي برنامه‌نويسي، عمومي بوده و اختصاصي به جاوا اسكريپت ندارد.
 

1- غلط املايي

هنگام ملاحظه تمرينات دوستان، كه برايم ارسال كرده‌اند، متوجه اين نكته شدم كه قسمتي از اشتباه آنان، مربوط به غلط املايي مي‌شود. دستورات، مرتب و صحيح، نوشته شده بود، اما وجود يكي دو غلط املايي، مانع اجراي صحيح برنامه مي‌شد. مثلا

در نوشتن window، دقت كنيد. ويندو، به صورت مفرد است. با نام سيستم عامل ويندوز، اشتباه نگيريد.
يا document و Mouse، جاي حروف o و u را اشتباه نكنيد.
يا كلماتي كه از لحاظ املايي، نزديك هم هستند؛ مانند white (سفيد) with (با) While (حلقه).

2- كلمات رزرو شده و كليدي

خيلي از كلمات برنامه‌نويسي، كلمات رزرو شده هستند؛ يعني كلماتي كه از قبل در آن زبان، مورد استفاده قرار گرفته و داراي معناي خاصي هستند. از اين كلمات نمي‌شود به عنوان نام چيز ديگري، مانند تابع، استفاده كرد. در صورت عدم مراعات اين قاعده، برنامه شما، دچار مشكل مي‌شود.
 

3- كلمات كليدي

در نوشتن اين كلمات، خيلي دقت كنيد؛ مخصوصا در بزرگ و كوچك بودن حروف. اين قاعده كلي را در مورد جاوا اسكريپت، به يادگار داشته باشيد: همه متد و دستورها، در جاوا اسكريپت، با حرف كوچك، نوشته و شروع مي‌شود؛ الا موارد خاصي مانند Array. البته شايد يك كلمه تركيبي باشد؛ چون هميشه اينگونه نوشته مي‌شود new Array.
 

4- دستورات تركيبي

يعني دستوراتي كه از دو يا سه كلمه، تشكيل شده‌اند. مانند setTimeout, onMouseover كه از سه كلمه، تركيب شده‌اند. اولين كلمه اين دستورات، با حرف كوچك شروع شده، و دومين كلمه، با حرف بزرگ.
 

5- نام گذاري

در زبانهايي مانند ويژوال بيسيك، در نامگذاري اشياء، دقتي به خرج داده مي‌شود، كه در زبانهاي وب، نديده‌ام. به روشي كه عرض مي‌كنم توجه نموده و از آن استفاده كنيد.

اسم بي‌مسمّي شنيده‌ايد؟ اسمي كه با شخص يا شيي ناميده شده، سنخيتي ندارد؛ مثل اينكه به يك سگ سياه، بگوييم سفيد برفي. اسمي كه براي اشيا يا دستورات خود، انتخاب مي‌كنيد، بايد جنس و كار آن را نشان دهد.

مثلا مي‌خواهم تابعي بنويسم كه مطالب يك فرم را ارسال كند. نام دكمه ارسال را btnSubmit گذاشته، و نام تابع را funSubmit مي‌گذارم.
btn = مخفف button (دكمه)
fun = مخفف function (تابع)

استفاده از مخفف نوع اشيا، در راهنمايي شما يا كساني كه از برنامه‌يتان بازديد مي‌كنند، بسيار كمك مي‌كند. مطمئن باشيد در آينده نه چندان دور، كه به برنامه خود مراجعه مي‌كنيد، حافظه، شما را ياري نخواهد نمود تا جزئيات را به خاطر بياوريد. آنگاه مجبور خواهيد شد مانند غريبه‌ها، از اول، كل برنامه را مطالعه كنيد.

6- مرتب نويسي

كدها بايد طوري نوشته شود كه خوانا و واضح باشد. شايد در برنامه‌هاي كوتاه، ضرورتي براي اين كار ديده نشود؛ اما در كدهاي عريض و طويل و پيچيده كه از دهها تابع ساخته شده‌اند، اين امر، ضروري است.

به ترتيب و چينش اين كدها دقت كنيد:

<script>
function funForm()
{
        if (Form1.Name.value == '');
        {
            alert ('پيام');
            Form1.Name.focus();
            return false;
        }
}
</script>

رعايت سر شاخه و زير مجموعه، در اين برنامه، نمايان است. يك مجموعه داريم كه تابع ما است. داخل آن تابع، يك شرط نوشته شده، و داخل آن شرط، چند دستور. با فاصله دادن آنها از كناره سمت چپ صفحه، آنها را از هم مجزا مي‌كنيم. به قرار گرفتن كُروشه‌ها، دقت كنيد.

7- پايان دستور

در پايان هر دستور، از نقطه ويرگول (;) استفاده كنيد. هرچند در جاوا اسكريپت، اين كار ضرورتي ندارد؛ اما مراعات آن، ضرري ندارد. نه تنها پايان هر دستوري را مشخص مي‌كند، بلكه ما را در زبانهاي ديگر - مانند php كه اين كار لازم است - آماده مي‌كند.
 

معرفي نرم‌افزار

1- JavaScript Code Improver 1.00
اين برنامه، كدهاي نوشته شده جاوا اسكريپت را مرتب مي‌كند. همانطور كه در نكته 6 گفته شد، مرتب نويسي، باعث خوانا شدن كدها مي‌شود؛ اما هميشه از كدهاي خود استفاده نمي‌كنيم؛ بلكه در بسياري مواقع، از برنامه‌هاي آماده در اينترنت يا نوشته شده توسط دوستان خود، بهره‌برداري مي‌كنيم. در اين صورت، براي اينكه وقت زيادي را صرف مرتب كردن آنها نكنيد، بهتر است اين نرم‌افزار را به كار برده تا ظرف چند ثانيه، كدها را شُسته رُفته، به شما تحويل دهد.

اين برنامه را - كه به زبان فارسي ترجمه شده است - مي‌توانيد از اين آدرس، دريافت كنيد.

2- JavaScript Maker 2.7
با اين برنامه، مي‌توانيد كدهاي نوشته شده در htm را تبديل به js كنيد. به اين صورت كه تمام كدهاي شما، صحيح و بدون هيچگونه خطا، داخل يك تابع قرار مي‌گيرد. براي اجرا صفحه وب تبديل شده، كافي است آن تابع را صدا كنيد.

اين روش، در جايي به كار مي‌آيد كه فضايي براي ذخيره يك صفحه مستقل نداريد؛ مانند وبلاگ. در همين وبلاگ، بارها از اين روش، براي ارايه مثالها، استفاده شده است. » دانلود «

3- JavaScript Animator Express v1.10
با اين برنامه، مي‌توانيد به راحتي چند عكس را به صورت اسلايد، نمايش دهيد؛ البته با كمك زبان جاوا اسكريپت. براي آشنايي بيشتر و دريافت آن، به اين آدرس، مراجعه كنيد.

4- HTMLAsText v1.01
تبديل اچ‌تي‌ام‌ال(htm) به متن(txt). براي آشنايي بيشتر و دريافت آن، به اين آدرس، مراجعه كنيد.

به اميد ديدار
خدانگهدار